رئیسجمهور آمریکا پس از آنکه در اجلاسی در فیلیپین به دوستانش در پیمان کواد دلگرمی داد، به شنژن چین سفر کرد. سفر دونالد ترامپ به چین در شرایطی انجام میشود که او یک رئیسجمهور شکستخورده است و حزب متبوعش بیش از هر زمان دیگری به یک دستاورد دیپلماتیک نیاز دارد؛ اما مجموعهای از اختلافات اقتصادی، سیاسی و امنیتی با پکن، چشمانداز موفقیت این سفر را با تردیدهای جدی روبهرو کرده است. اگرچه استقبال گرم شی جینپینگ، رئیسجمهور چین از ترامپ در فرودگاه شنژن و برنامهریزی برای برگزاری نشست سهجانبه با ولادیمیر پوتین، اهمیت سیاسی این سفر را افزایش داده، اما هنوز نشانه روشنی از امکان دستیابی به توافقهایی تعیینکننده دیده نمیشود.
قرار است نشست سهجانبه او با شی جینپینگ و پوتین امروز برگزار شود؛ دیداری که به دلیل حضور همزمان سه قدرت بزرگ جهان، توجه محافل سیاسی و رسانهای را به خود جلب کرده است.
با این حال، پرسش اصلی این است آیا ترامپ میتواند از این سفر دستاوردی فراتر از تصاویر دیپلماتیک و وعدههای سیاسی بدست آورد؟ ارزیابیها نشان میدهد انتظارات از مذاکرات چندان بالا نیست و حتی حفظ وضعیت شکننده روابط واشنگتن و پکن نیز ممکن است بهعنوان موفقیتی برای رئیسجمهور آمریکا معرفی شود.
استقبال گرم و مناسبات سرد
استقبال شخصی شی جینپینگ از ترامپ در فرودگاه شنژن، یکی از مهمترین تصاویر آغاز این سفر بود. رئیسجمهور چین که معمولاً برای استقبال از رهبران خارجی به فرودگاه نمیرود، این بار شخصاً به استقبال همتای آمریکایی خود رفت. این اقدام نشاندهنده اهمیت مدیریت روابط با واشنگتن برای پکن است، اما نباید آن را نشانهای از تغییر بنیادین در مناسبات دو کشور دانست.
آمریکا و چین همچنان درگیر رقابتی گسترده بر سر تجارت، فناوری، نفوذ اقتصادی و جایگاه بینالمللی هستند. هر دو طرف از تشدید تنشها زیان میبینند، اما هیچکدام حاضر نیستند برای دستیابی به توافق، از منافع راهبردی خود چشمپوشی کنند.
به گزارش الجزیره، تحلیلگران انتظار ندارند مذاکرات شنژن به توافقهای گسترده و تحولآفرین منجر شود. از این منظر، هدف اصلی دو طرف احتمالاً جلوگیری از ورود روابط به مرحلهای تازه از تقابل خواهد بود، نه حل اختلافات اساسی. به بیان دیگر، ممکن است مهمترین دستاورد سفر ترامپ صرفاً جلوگیری از بدتر شدن مناسبات با چین باشد.
جنگ تجاری؛ آتشبسی شکننده
یکی از مهمترین اهداف ترامپ، حفظ آتشبس تجاری با پکن است؛ آتشبسی که پس از ماهها تقابل تعرفهای برقرار شد. در جریان این مناقشه، تعرفههای آمریکا بر کالاهای چینی به ۱۴۵ درصد و تعرفههای متقابل چین به ۱۲۵ درصد رسید. توافق اکتبر ۲۰۲۵ توانست از تشدید بیشتر اختلافات جلوگیری کند، اما مسائل اصلی همچنان حلنشده باقی ماندهاند.
محدودیتهای صادراتی چین بر عناصر خاکی کمیاب و کنترل آمریکا بر دسترسی پکن به فناوریهای پیشرفته، از مهمترین نقاط اختلاف دو کشور هستند. عناصر خاکی کمیاب در تولید تجهیزات الکترونیکی، خودروهای برقی و صنایع دفاعی کاربرد دارند و چین با تسلط بر بخش مهمی از زنجیره تأمین جهانی آنها، اهرم فشار قدرتمندی در اختیار دارد.
در مقابل، واشنگتن با محدود کردن صادرات تراشههای پیشرفته و تجهیزات مورد استفاده در توسعه هوش مصنوعی، تلاش میکند مانع تقویت توان فناوری چین شود. بنابراین اختلاف دو کشور صرفاً بر سر تعرفههای گمرکی نیست، بلکه به رقابت بر سر آینده صنایع پیشرفته و برتری اقتصادی در جهان مربوط میشود.
نکته مهم آن است آتشبس تجاری فعلی نیز قرار است در ژانویه ۲۰۲۷ به پایان برسد. در نتیجه، ترامپ برای جلوگیری از بازگشت جنگ تعرفهای به تفاهم با شی نیاز دارد، اما هنوز نشانهای از آمادگی پکن برای پذیرش خواستههای حداکثری واشنگتن دیده نمیشود.
فناوری؛ نقطه اختلافی که حل نمیشود
رقابت بر سر تراشهها و هوش مصنوعی نیز از دیگر موانع موفقیت ترامپ در چین است. دولت آمریکا از یک سو خواهان حفظ برتری خود در فناوریهای پیشرفته است و از سوی دیگر میخواهد روابط اقتصادی با پکن را در سطحی قابل مدیریت نگه دارد. این دو هدف در بسیاری از موارد با یکدیگر تعارض دارند.
محدودیتهای واشنگتن بر دسترسی چین به تراشههای پیشرفته شرکتهایی مانند انویدیا، در کنار تلاش پکن برای توسعه فناوریهای بومی نشان میدهد رقابت دو کشور وارد مرحلهای عمیقتر شده است. چین نیز حاضر نیست وابستگی فناوری خود به آمریکا را بهعنوان یک نقطه ضعف دائمی بپذیرد.
در چنین شرایطی، حتی توافق بر سر ادامه گفتوگوهای فناوری نیز به معنای حل اختلافات نخواهد بود. واشنگتن به دنبال حفظ برتری خود است و پکن این محدودیتها را مانعی در مسیر توسعه اقتصادی و صنعتی خود میداند. به همین دلیل، دستیابی به تفاهمی اساسی در این حوزه چندان محتمل به نظر نمیرسد.
نشست سهجانبه؛ صحنه نمایش قدرت
یکی از مهمترین بخشهای سیاسی سفر ترامپ، نشست سهجانبه با شی جینپینگ و ولادیمیر پوتین است. حضور همزمان رهبران سه قدرت بزرگ هستهای جهان، اهمیت نمادین این نشست را افزایش داده، اما دستیابی به توافق عملی در آن با موانع جدی روبهرو است.
یکی از موضوعات مورد نظر ترامپ، آغاز مذاکرات درباره کنترل تسلیحات هستهای است. با پایان اعتبار پیمان کاهش تسلیحات راهبردی آمریکا و روسیه در فوریه ۲۰۲۶، واشنگتن به دنبال ایجاد چارچوب جدیدی است که چین نیز در آن مشارکت داشته باشد. با این حال، پکن تمایل چندانی به ورود به چنین مذاکراتی نشان نداده و معتقد است آمریکا و روسیه که زرادخانههای هستهای بسیار بزرگتری دارند، باید ابتدا ذخایر تسلیحاتی خود را کاهش دهند.
جنگ اوکراین و جنگ آمریکا با ایران نیز از دیگر موضوعات مورد اشاره ترامپ برای گفتوگو با رهبران چین و روسیه است. با این حال، حضور پوتین در این نشست لزوماً به معنای پذیرش خواستههای واشنگتن درباره این بحرانها نیست. روسیه و چین هر دو محاسبات مستقل خود را دارند و بعید است صرفاً برای تأمین اهداف سیاست خارجی آمریکا با آن همراهی کنند.
پکن در موقعیت برتر
در شرایطی که ترامپ بهتازگی شکست سختی در انتخابات خورده و به دنبال کسب دستاورد است، شی جینپینگ نیز از این سفر برای نمایش جایگاه بینالمللی چین بهره میبرد. رئیسجمهور چین در اجلاس اپک بر ضرورت مقابله با حمایتگرایی اقتصادی و یکجانبهگرایی تأکید کرد؛ مواضعی که بهطور غیرمستقیم سیاستهای تعرفهای دولت آمریکا را هدف قرار میدهد.
چین تلاش میکند خود را مدافع تجارت چندجانبه و شریکی قابل اتکا برای کشورهای در حال توسعه معرفی کند. در مقابل، سیاست تعرفهای ترامپ و استفاده گسترده واشنگتن از محدودیتهای اقتصادی، انتقادهایی را حتی در میان شرکای تجاری آمریکا به دنبال داشته است.
میزبانی همزمان از ترامپ و پوتین نیز به پکن امکان میدهد نقش خود را در معادلات سیاسی و امنیتی جهان به نمایش بگذارد. این مسئله برای شی اهمیت ویژهای دارد؛ زیرا چین میخواهد نشان دهد دیگر نمیتوان درباره مسائل مهم بینالمللی بدون در نظر گرفتن منافع و مواضع پکن تصمیمگیری کرد.
ترامپ به دستاورد نیاز دارد، اما چین امتیاز نمیدهد
سفر ترامپ به چین در شرایطی انجام میشود که رئیسجمهور آمریکا با فشارهای داخلی و خارجی متعددی روبهرو است.
شکست جمهوریخواهان در انتخابات میاندورهای، ادامه جنگ با ایران و دشواری مدیریت بحران اوکراین، موقعیت دولت او را پیچیدهتر کرده است. در چنین فضایی، دستیابی به یک توافق مهم با چین میتواند برای ترامپ ارزش سیاسی و رسانهای قابل توجهی داشته باشد.
با این حال، مشکل اصلی آن است که پکن انگیزهای برای ارائه امتیازهای بزرگ به واشنگتن ندارد. چین از ابزارهای اقتصادی و فناوری قدرتمندی برخوردار است و میتواند از وابستگی بخشهایی از صنایع آمریکا به زنجیره تأمین خود برای افزایش قدرت چانهزنی استفاده کند.
افزون بر این، نزدیکی راهبردی پکن و مسکو نیز موقعیت چین را در مذاکرات تقویت میکند.
در مجموع، سفر ترامپ به چین بیش از آنکه مأموریتی با چشمانداز روشن برای موفقیت باشد، تلاشی برای جلوگیری از شکست در چند جبهه همزمان است.
استقبال گرم شی، برگزاری نشست سهجانبه و احتمال توافقهای محدود تجاری میتوانند فضای رسانهای مثبتی برای کاخ سفید ایجاد کنند، اما هیچکدام بهتنهایی نشانه حل اختلافات راهبردی نیستند.





نظر شما